Jeżeli masz kredyt gotówkowy, ratalny albo konsolidacyjny, pięć miejsc w umowie możesz sprawdzić sam, zanim komukolwiek ją pokażesz. Od nich zaczynam każdą analizę pod kątem sankcji kredytu darmowego. Pierwsze zajmie Ci kilka minut i wymaga tylko dwóch liczb: kwoty, od której bank liczy odsetki, i kwoty, którą naprawdę dostałeś.
Dlaczego akurat te miejsca?
W tym roku zapadły dwa orzeczenia, które zmieniły sposób czytania umów kredytu konsumenckiego. Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł 23 kwietnia 2026 r. (C-744/24), że umowa nie może przewidywać oprocentowania kwot przeznaczonych na koszty kredytu, takich jak prowizja czy składka ubezpieczeniowa. Sąd Najwyższy w wyroku z 8 lipca 2026 r. (II CSKP 89/26) oparł się na tym orzeczeniu i przy okazji omówił kilka innych obowiązków, które ustawa o kredycie konsumenckim nakłada na kredytodawcę. Wskazał też, że do skutecznego skorzystania z sankcji wystarczy wykazanie jednego naruszenia z ustawowego katalogu.
Trzeba to powiedzieć uczciwie: Sąd Najwyższy w tej sprawie nikomu niczego nie zasądził. Uchylił wyrok sądu okręgowego i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania. Uzasadnienie dobrze jednak pokazuje, gdzie w umowie szukać błędów, i na nim opieram tę listę.
Co przygotować?
- Umowę kredytu ze wszystkimi załącznikami i aneksami.
- Formularz informacyjny, który bank dał Ci przed podpisaniem umowy. Bywa, że jest w nim więcej liczb niż w samej umowie.
- Harmonogram spłaty. Jeżeli go nie masz, możesz go zażądać. Przy umowie zawartej na czas określony bank musi go wydać na Twój wniosek, w każdym czasie i bezpłatnie (art. 37 ust. 1 ustawy).
- Potwierdzenie wypłaty, czyli wyciąg z rachunku z dnia uruchomienia kredytu albo historię rachunku kredytu. Z niego dowiesz się, ile pieniędzy naprawdę do Ciebie trafiło.
1. Kwota, od której liczone są odsetki, i kwota, którą dostałeś.
To jest test dwóch liczb i od niego zaczynam zawsze.
Pierwsza liczba: od czego bank liczy odsetki. W umowie to zwykle „kwota kredytu” albo „kwota udzielonego kredytu”. Możesz ją też odczytać z harmonogramu: to suma części kapitałowych wszystkich rat.
Druga liczba: ile naprawdę dostałeś. To pieniądze, które wpłynęły na Twoje konto. Przy kredycie konsolidacyjnym doliczasz do nich kwoty, które bank przelał na spłatę Twoich innych kredytów.
Jeżeli pierwsza liczba jest wyższa, a różnica to prowizja, opłata przygotowawcza albo ubezpieczenie, bank liczył odsetki także od kosztów kredytu. Dokładnie tego dotyczył wyrok TSUE.
Uwaga na pułapkę. W umowie jest jeszcze trzecia liczba, „całkowita kwota kredytu”. Ustawa definiuje ją jako kwotę środków udostępnionych konsumentowi bez kredytowanych kosztów (art. 5 pkt 7), więc w poprawnie opisanej umowie odpowiada ona temu, co dostałeś. Porównanie z nią zwykle niczego nie pokaże. Tak było w sprawie rozpoznanej przez Sąd Najwyższy: całkowita kwota kredytu wynosiła 158 747 zł, a odsetki bank liczył od 185 669,01 zł. Różnica, 26 922,01 zł, to prowizja.
Dwie rzeczy, którymi banki się bronią, a które według TSUE niczego nie zmieniają. Bez znaczenia jest to, że prowizja najpierw wpłynęła na Twoje konto i dopiero potem bank ją pobrał. Kosztem kredytu jest też składka za ubezpieczenie nazwane w umowie „dobrowolnym”, jeżeli bez niego oprocentowanie byłoby wyższe.
Przykład. Przyjmijmy kredyt, z którego na konto wpływa 40 000 zł, a prowizję 6 000 zł bank dolicza do kredytu. Oprocentowanie jest stałe, 9% w skali roku, spłata w 84 równych ratach. Bank liczy odsetki od 46 000 zł, rata wynosi ok. 740 zł, a odsetki przez cały okres umowy ok. 16 170 zł. Ok. 2 110 zł z tego to odsetki od samej prowizji.
Jeżeli umowa narusza ustawę i skorzystasz z sankcji, oddajesz 40 000 zł, czyli to, co dostałeś. Odsetek i prowizji nie płacisz, a w tym przykładzie to razem ok. 22 170 zł. To przykład poglądowy, w Twojej umowie liczby będą inne.
2. RRSO i całkowita kwota do zapłaty.
Umowa musi podawać rzeczywistą roczną stopę oprocentowania (RRSO) i całkowitą kwotę do zapłaty, wraz ze wszystkimi założeniami przyjętymi do ich obliczenia (art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy). Znajdź te dwie wartości i sprawdź, czy obok nich są założenia: kwota, okres, oprocentowanie, koszty uwzględnione w wyliczeniu.
Potem wróć do testu dwóch liczb. Sąd Najwyższy, za orzecznictwem TSUE, przypomniał, że włączenie kosztów kredytu do całkowitej kwoty kredytu w nieunikniony sposób zaniża RRSO, bo ta stopa zależy właśnie od całkowitej kwoty kredytu. Jeżeli więc w punkcie pierwszym wyszła różnica, RRSO w Twojej umowie mogła zostać podana błędnie.
Samej RRSO nie przeliczysz bez arkusza i znajomości wzoru, to już praca przy analizie. Banki zwykle odpowiadają, że policzyły ją prawidłowo, i ten spór rozstrzyga dopiero sąd.
3. Zasady zmiany opłat i prowizji.
Znajdź w umowie postanowienie o opłatach i prowizjach. Zwykle odsyła do taryfy i zawiera listę sytuacji, w których bank może opłaty podnieść. Ustawa wymaga dwóch rzeczy: informacji o innych kosztach, które ponosisz, i warunków, na jakich te koszty mogą się zmienić (art. 30 ust. 1 pkt 10).
Przeczytaj tę listę i zadaj sobie trzy pytania. Czy wiesz, co dokładnie musi się wydarzyć, żeby opłata wzrosła? Czy możesz to sam sprawdzić, na przykład w opublikowanym wskaźniku? Czy przesłanka nie zależy wyłącznie od decyzji banku?
Sąd Najwyższy w wyroku II CSKP 89/26 uznał, że postanowienie w tamtej umowie nie spełniało wymogów ustawy, bo wskazywało okoliczności, których kredytobiorca nie był w stanie w żaden sposób zweryfikować i które zależały wyłącznie od woli banku, na przykład zmianę zakresu lub formy świadczonych przez bank usług. W tym samym kierunku orzekł wcześniej TSUE w wyroku z 13 lutego 2025 r. (C-472/23), z jednym zastrzeżeniem: takie naruszenie ma znaczenie, o ile może podważyć możliwość oceny przez konsumenta zakresu jego zobowiązania.
Ten punkt ma jedną zaletę: nie wymaga kredytowanej prowizji. Klauzula zmiany opłat bywa także w umowach, w których prowizji nie było albo zapłaciłeś ją z własnych pieniędzy.
4. Harmonogram spłaty.
Otwórz harmonogram i zobacz, z czego składa się każda rata. Ustawa wymaga, żeby harmonogram wyodrębniał składniki raty, w szczególności kapitał, odsetki i wszelkie inne koszty kredytu (art. 37 ust. 2 pkt 1).
Jeżeli w harmonogramie są tylko dwie kolumny, kapitał i odsetki, a suma kapitału jest wyższa niż kwota, którą dostałeś, prowizja została wliczona do kapitału. Sąd Najwyższy ocenił to wprost:
„Oczywiste jest, że nie jest właściwą praktyką »ukrycie« kosztu w postaci prowizji w kapitale kredytu, w szczególności, iż – o czym była mowa powyżej – nie ma możliwości naliczania odsetek od prowizji.”
Sąd powiązał to z art. 30 ust. 1 pkt 8 ustawy, czyli z obowiązkiem określenia w umowie zasad i terminów spłaty. Zaznaczył, że ten obowiązek nie ma drugorzędnego znaczenia. Ma to też praktyczny skutek: jeżeli spłacasz kredyt przed terminem, z takiego harmonogramu nie wyczytasz, jaka część prowizji powinna Ci wrócić.
5. Odstąpienie od umowy.
Znajdź postanowienie o prawie odstąpienia od umowy w 14 dni. Umowa ma podawać termin, sposób i skutki odstąpienia, obowiązek zwrotu udostępnionego kredytu z odsetkami i kwotę odsetek należnych w stosunku dziennym (art. 30 ust. 1 pkt 15).
Sprawdź w nim dwie rzeczy.
Jaką kwotę masz zwrócić. Ustawa mówi o zwrocie „kwoty udostępnionego kredytu” (art. 54 ust. 2). Jeżeli umowa każe Ci oddać „kwotę udzielonego kredytu” albo „kwotę kredytu”, a ta obejmuje prowizję, to jest ta sama wada, którą Sąd Najwyższy znalazł w umowie z rozpoznawanej sprawy. Przywołując swoje wcześniejsze orzecznictwo, ujął to tak:
„Inaczej rzecz ujmując, konsument w razie odstąpienia od umowy nie zwraca kredytodawcy nieudostępnionych mu środków (opłaty przygotowawczej, prowizji, ubezpieczenia itp.), na które kredytodawca również udzielił kredytu.”
Od czego policzono odsetki dzienne. Podziel kwotę odsetek dziennych z umowy przez oprocentowanie i pomnóż przez liczbę dni w roku. W przykładzie z punktu pierwszego odsetki dzienne liczone od 46 000 zł to ok. 11,34 zł, a od 40 000 zł ok. 9,86 zł. Jeżeli wynik z Twojej umowy odpowiada kwocie powiększonej o prowizję, odsetki dzienne podano od złej kwoty. Banki liczą je czasem dla roku 360-dniowego, więc niewielka różnica w groszach jeszcze o niczym nie przesądza.
Znalazłeś coś. Co dalej?
Sąd Najwyższy wskazał, że wystarczy jedno naruszenie z katalogu z art. 45 ust. 1 ustawy. Ten katalog obejmuje między innymi wszystkie punkty opisane wyżej. Nie każde uchybienie musi jednak prowadzić do sankcji, a sądy w tych sprawach wciąż orzekają różnie. O wyniku decyduje treść konkretnej umowy i ocena sądu, który ją rozpozna.
Jeżeli sankcja przysługuje, po złożeniu kredytodawcy pisemnego oświadczenia zwracasz kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu, w terminie i w sposób ustalony w umowie (art. 45 ust. 1). Kapitał spłacasz dalej, a to, co zapłaciłeś ponad kapitał, możesz odzyskać.
Pilnuj terminu. Uprawnienie do sankcji wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy (art. 45 ust. 5). Przeważa pogląd, że chodzi o dzień całkowitej spłaty kredytu, ale sądy nie są tu jednomyślne. Przy kredycie spłaconym niedawno nie warto więc odkładać sprawy.
Nie przestawaj też płacić pełnych rat na własną rękę, nawet jeżeli w umowie coś znalazłeś. Dlaczego, opisałem we wpisie Bank grozi wypowiedzeniem umowy po oświadczeniu o sankcji kredytu darmowego.
Kogo to dotyczy?
Chodzi o kredyty i pożyczki konsumenckie do 255 550 zł (art. 3 ust. 1 ustawy): gotówkowe, ratalne, konsolidacyjne i samochodowe, z banku albo z firmy pożyczkowej, wzięte prywatnie, a nie na działalność gospodarczą. Kredytów hipotecznych ten tekst nie dotyczy.
Najwięcej zależy od umowy przy dużych kredytach spłacanych przez kilka lub kilkanaście lat, z prowizją albo ubezpieczeniem doliczonym do kwoty kredytu.
Prześlij umowę do analizy.
Jeżeli w którymś z pięciu miejsc coś Ci się nie zgadza albo nie masz pewności, co widzisz, zachęcam do przesłania do Kancelarii umowy, formularza informacyjnego, harmonogramu i potwierdzenia wypłaty. Ocenimy, czy są podstawy do sankcji kredytu darmowego, a jeżeli ich nie ma, powiemy o tym wprost.
Jak wygląda samo oświadczenie, pokazałem we wpisie Oświadczenie o sankcji kredytu darmowego: wzór. Jeżeli bank przysłał Ci SMS o zwrocie części odsetek, przeczytaj czym taki zwrot różni się od sankcji. Więcej o współpracy i kosztach analizy znajdziesz na stronie Sankcja kredytu darmowego.
Alan Kolkowski, radca prawny, Kancelaria Radcy Prawnego K-Law Alan Kolkowski, Toruń. Tekst ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na 16 listopada 2026 r.
Zobacz też.
- Sankcja kredytu darmowegoBank grozi wypowiedzeniem umowy po oświadczeniu o sankcji kredytu darmowego. Co robić?
- Sankcja kredytu darmowegoOświadczenie o sankcji kredytu darmowego: wzór i co trzeba o nim wiedzieć