Opublikowano 20 listopada 2026. Autor: Alan Kolkowski, radca prawny, Okręgowa Izba Radców Prawnych w Toruniu, nr wpisu Tr-1138.

W tym tygodniu analizowałem dwie umowy frankowe. Obie przeliczały kredyt po średnim kursie NBP, do którego bank doliczał swoją marżę. Jeszcze niedawno taka sprawa była w dużej mierze przegrana, bo część składów Sądu Najwyższego uważała, że wystarczy wykreślić z umowy marżę, a resztę zostawić. Te dwie umowy skłoniły mnie, żeby dokładnie przeanalizować, razem z uzasadnieniem, uchwałę pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 24 czerwca 2026 r. (III CZP 8/26). Poniżej piszę, co z niej wynika.

Jak wygląda taki zapis w umowie.

Banki formułowały go różnie. Tak brzmiał na przykład wzorzec umowy GE Money Banku, który Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolony wyrokiem z 3 sierpnia 2012 r. (XVII AmC 5344/11):

„Kurs Banku jest to średni kurs złotego w stosunku do waluty kredytu opublikowany w danym dniu w prasie przez NBP, powiększony o zmienną marżę kursową Banku, która w dniu udzielenia kredytu wynosi 0,06 (…)”.

Twoja umowa może brzmieć inaczej. Szukaj w postanowieniach o wypłacie i spłacie kredytu, a czasem w regulaminie, odwołania do średniego kursu NBP połączonego z marżą, marżą kursową albo korektą ustalaną przez bank. Marża mogła obniżać kurs przy wypłacie kredytu albo podwyższać go przy spłacie rat.

Dlaczego taki zapis był problemem.

Przez kilka lat Sąd Najwyższy orzekał w tej sprawie w dwóch kierunkach.

Według pierwszego fragment o marży jest samodzielnym postanowieniem. Sąd może go wyeliminować jako niedozwolony, a umowa trwa dalej po średnim kursie NBP, do którego i tak się odwołuje. Tak orzekł Sąd Najwyższy między innymi w wyroku z 1 czerwca 2022 r. (II CSKP 364/22). Dla kredytobiorcy oznaczało to zwykle utrzymanie umowy i zwrot co najwyżej różnicy wynikającej z marży, czyli kwot zwykle niewielkich w porównaniu z rozliczeniem po unieważnieniu umowy.

Według drugiego kierunku kurs NBP i marża tworzą jedną klauzulę przeliczeniową. Jeżeli jest niedozwolona, odpada w całości, a bez niej nie da się ustalić świadczeń stron. Wynik sprawy zależał więc od tego, który pogląd przyjął sąd. Sam Sąd Najwyższy przyznał w uzasadnieniu uchwały, że jego orzecznictwo było w tej kwestii rozbieżne.

Co stwierdził Sąd Najwyższy.

Pytanie skierował do Sądu Najwyższego Prezes SN kierujący pracą Izby Cywilnej, a skład siedmiu sędziów przekazał je całej Izbie. Chodziło o dwie rzeczy: czy fragment umowy o marży banku można oceniać osobno, a jeżeli tak, czy po jego usunięciu umowa może trwać po samym kursie NBP.

Odpowiedź brzmi: postanowienie umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej albo denominowanego w walucie obcej, które wyznacza kurs na podstawie średniego kursu NBP korygowanego o marżę banku, „podlega ocenie co do abuzywności (art. 385¹ § 1 KC) wyłącznie jako całość”.

Drugie pytanie było warunkowe i po takiej odpowiedzi odpadło. Skoro marży nie można ocenić osobno, nie ma wariantu, w którym sąd wycina marżę i każe stronom rozliczać się po kursie NBP.

Uchwała dotyczy każdej waluty obcej, a więc nie tylko franka, ale też euro.

Dlaczego Sąd Najwyższy tak orzekł.

Uchwała z uzasadnieniem ma 29 stron. Najważniejsze są w niej cztery myśli.

Pierwsza: o tym, co jest „postanowieniem umowy”, decyduje jego treść, a nie podział tekstu na zdania i paragrafy. Liczy się, czy dany fragment samodzielnie rozstrzyga jakąś kwestię istotną dla praw i obowiązków stron.

Druga: zapis o przeliczaniu kredytu określa główne świadczenie stron i jest całością. Strony nie umawiały się osobno na kurs i osobno na marżę, tylko na jeden mechanizm, z którego wynikała jedna kwota raty. Tak ten zapis widział kredytobiorca.

Trzecia: usunięcie jakiegokolwiek elementu takiego mechanizmu zmienia jego istotę. Trybunał Sprawiedliwości UE dopuszcza usunięcie samego nieuczciwego elementu warunku tylko wtedy, gdy ten element jest odrębnym zobowiązaniem umownym, a jego usunięcie nie zmienia istoty warunku (wyrok z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20). Sąd Najwyższy uznał, że marża w klauzuli przeliczeniowej takim odrębnym zobowiązaniem nie jest.

Czwarta, moim zdaniem najważniejsza dla kredytobiorcy: kurs NBP niczego nie zmienia w ryzyku kursowym. Kredytobiorca ponosił je bez żadnej granicy, tak samo przy kursie z tabeli banku, jak przy średnim kursie NBP. Marża tylko podwyższała kwotę do zapłaty.

Jak Sąd Najwyższy stosuje uchwałę.

Dwa tygodnie później było już widać, co uchwała oznacza w praktyce. 8 lipca 2026 r. Sąd Najwyższy rozpoznał dwie skargi kasacyjne kredytobiorców w sprawach, w których umowy przeliczały kredyt po średnim kursie NBP skorygowanym o marżę banku, a sąd apelacyjny usunął samą marżę i uznał, że umowa trwa dalej.

W pierwszej sprawie (II CSKP 374/26) Sąd Najwyższy uchylił wyrok sądu apelacyjnego w tej części i oddalił apelację banku. W mocy pozostał więc wyrok sądu okręgowego, który ustalił nieważność umowy. W uzasadnieniu napisał: „Eliminacja jedynie części klauzuli, dotyczącej marży banku, zmienia sens brzmienia całego postanowienia umownego (…)”.

W drugiej (II CSKP 17/25) uchylił wyrok sądu apelacyjnego w całości i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania. Wskazał, że wątpliwości co do dzielenia mechanizmu przeliczeniowego „zostały usunięte” w uchwale III CZP 8/26.

Co dalej z umową.

Uchwała z czerwca mówi, jak ocenić zapis. Co się dzieje, gdy okaże się niedozwolony, przesądził już wcześniej pełny skład Izby Cywilnej w uchwale z 25 kwietnia 2024 r. (III CZP 25/22).

Po pierwsze, w miejsce niedozwolonego postanowienia o kursie nie można wstawić innego sposobu ustalania kursu wynikającego z przepisów albo ze zwyczajów. Po drugie, jeżeli nie da się ustalić wiążącego strony kursu, umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie. Po trzecie, każdej ze stron przysługuje wtedy osobne roszczenie o zwrot tego, co świadczyła: Tobie o zwrot wpłaconych rat, bankowi o zwrot wypłaconego kapitału.

Razem te dwie uchwały oznaczają, że przy zapisie „kurs średni NBP plus marża” sąd nie zostawi samego kursu NBP. Jeżeli uzna zapis za niedozwolony, odpada cały mechanizm przeliczenia, a umowa co do zasady upada, tak samo jak przy klasycznej klauzuli z tabelą kursów banku.

Jak mocna jest ta uchwała.

Uchwała zapadła w pełnym składzie Izby Cywilnej. Taka uchwała z chwilą podjęcia uzyskuje moc zasady prawnej z mocy samej ustawy (art. 87 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym). Wiąże więc inne składy Sądu Najwyższego. Skład, który chciałby od niej odstąpić, musi przedstawić zagadnienie całej Izbie (art. 88 § 1), a odstąpienie wymaga nowej uchwały Izby (art. 88 § 2).

Uchwała nie zapadła jednomyślnie, przy podpisach są zdania odrębne. Sąd Najwyższy wyjaśnił już jednak przy innej okazji, że „zgłoszenie zdania odrębnego nie powoduje braku związania wyrażoną zasadą prawną” (postanowienie z 10 lutego 2026 r., I CSK 2395/25).

Sądy okręgowe i apelacyjne nie są zasadą prawną związane formalnie. Ich wyroki w sprawach frankowych mogą jednak trafić do Sądu Najwyższego, a pojedynczy skład SN odstąpić od uchwały nie może.

Kogo to dotyczy.

Warto wrócić do umowy, jeżeli:

Przy kredycie w euro pamiętaj o jednej różnicy: ustawa frankowa z 2026 r. dotyczy wyłącznie franka szwajcarskiego, więc wstrzymanie rat w trakcie procesu wymaga wniosku do sądu. Opisałem to w osobnym wpisie.

Czego uchwała nie załatwia.

Uchwała mówi, jak oceniać zapis, ale nie przesądza, że każdy zapis z kursem NBP i marżą jest niedozwolony. Sąd nadal sprawdza, czy postanowienie było uzgodnione indywidualnie (to bank musi wykazać, art. 385¹ § 4 Kodeksu cywilnego), czy zostało sformułowane jednoznacznie i jak bank informował o ryzyku kursowym. O wyniku decyduje treść konkretnej umowy i okoliczności jej zawarcia.

Banki będą też powoływać postanowienie Trybunału Sprawiedliwości UE z 10 listopada 2025 r. (C-160/25). Trybunał uznał w nim, że prawo Unii nie sprzeciwia się utrzymaniu umowy po usunięciu marży, ale tylko wtedy, gdy marża jest odrębnym, autonomicznym zobowiązaniem. Sąd Najwyższy odniósł się do tego postanowienia w uzasadnieniu uchwały i uznał, że w polskich sprawach frankowych co do zasady nie ma podstaw do takiego rozdzielania.

Co z tego wynika dla Ciebie.

Jeżeli w Twojej umowie kurs liczono od średniego kursu NBP z marżą banku, Twoja sprawa stoi dziś na znacznie mocniejszym gruncie niż jeszcze przed czerwcem. Zachęcam do przesłania umowy do Kancelarii. Ocenimy, czy zapis jest niedozwolony, jak może wyglądać rozliczenie z bankiem i czy warto iść do sądu. Analiza umowy jest bezpłatna. Jeżeli podstaw nie ma, powiemy o tym wprost.

Jak prowadzę sprawy frankowe i ile to kosztuje, opisuję na stronie Sprawy frankowe, a sprawy o kredyty w euro na stronie Kredyt w euro.


Alan Kolkowski, radca prawny, Kancelaria Radcy Prawnego K-Law Alan Kolkowski, Toruń. Tekst ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na 20 listopada 2026 r.

Zobacz też.